اصلاح طلبی چیست و اصلاح طلب کیست؟/ بخش سوم/

در عصر منحوس قاجار، ایران میدان تاخت و تاز انگلیس و روسیه و تا اندازه ای هم فرانسه بود. در این دوران، نخستین حرکت اصلاحگرنه ی جدی آغاز شد. این حرکت اصلاح طلبانه نیز بر بازگشت مسلمانان به اصل خویش قرار داشت. این حرکت از آن جایی قابل تامل و بحث است که شعار بیداری بر اساس اسلام سر می داد. نه مانند اصلاح طلبان امروزی که لیبرالیسم را الگوی خود قرار داده اند و مبانی خود را بر اندیشه ی اومانیست ها و سکولارها بنا کرده اند!

سید جمال الدین اسد آبادی با دیدن اوضاع اسفناک مسلمانان، به دنبال دلایل این عقب ماندگی و راهکارهای اصلاح آن افتاد و با کمک اساتید و شاگردان خود، جریانی را پایه گذاری کرد که هنوز هم در جهان اسلام زنده و پویا است. سید جمال الدین اسد آبادی که به سید جمال الدین افغانی نیز معروف است، به دنبال اتحاد جهان اسلام بود و تنها راه حل و راه نجات مسلمانان را در اتحاد و کنار گذاشتن اختلافات قبیله ای و فرقه ای می دید. منظور آن دسته از اختلافاتی است که آب به آسیاب دشمن می ریزد.

شهرت افغانی سید جمال هم نتیجه ی همین تفکر اوست که خود را اهل یک کشور خاص نمی دانست و به ذنبال مسائلی عمیق تر بود.

اهمیت سید جمال الدین اسدآبادی

افکار و کارهای سید جمال الدین اسد آبادی از منظر تاریخچه ی اصلاح و اصلاح طلبی که مد نظر ماست، بسیار مهم است. او در عصری زندگی می کرد که مظاهر دنیای مدرن و زرق و برق اختراعات همه را فریفته ی خود ساخته بود. کمتر اندیشمندی بود که در برابر این زرق و برق دچار وسوسه نشود و جهان غرب و لبرالیسم آن را اصلح ننامد. اما سید جمال الدین با دیدی انتقادی به نقد غرب و دست آوردها و مظاهر آن پرداخت. او به کشورهای بسیاری سفر کرد و درد و رنج مسلمانان را دید و اساس اندیشه ی خود را نه بر لیبرالیسم و سکولاریسم که بر اسلام و آموزه های اسلامی بنا نهاد. اهمیت کار او در همین نکته است که اصلاح طلبی را بر مدار شریعت قرار داد و نه بر اندیشه ی جامعه شناسان غربی و یا بنیادهای فراماسونی. امروزه با گذشت بیش از یک قرن از مرگ او هنوز افراد بسیاری هستند که اصلاح طلبی را کج فهمیده اند و خود را به مهره ی استعمار تبدیل کرده اند. اما سید جمال الدین و شاگردانش بسیار با هوش و با تعهد عمل کردند.

همان گونه که گفتم، اهمیت حرکت سید جمال الدین این بود که اصلاحات خود را بر محور شریعت و قوانین الهی بنا کرد.

شاگردان سید جمال الدین اسدآبادی چون محمد عبده در کشور مصر بسیار تلاش کردند و منشا اثرهای فراوان شدند.

چنان که در قسمت های قبلی اشاره کردیم، اصلاح طلبی چه در عصر پیامبران و چه در عصر امامان، به معنای بازگشت به قوانین الهی بوده است. حرکت سید جمال الدین و پیروانش هم در همین راستا قابل بررسی است. آنان اشتباهات و خطاهایی هم داشته اند اما مهم این است که حرکت اصلاح طلبی خود را بر اساس اسلام قرار دادند. اهمیت دیگر این جنبش در مسئله ی زمان است. آن ها از نخستین اصلاح طلبان جهان معاصر بودند و خیلی زود دردها و رنج ها را تشخیص دادند و در پی مداوای آن بر آمدند. کسنی که پس از سید جمال الدین به کارهای اصلاح طلبانه و بازگشت به خویشتن پرداختند، همواره از تجربیات او و شاگردانش استفاده می کردند و سود می بردند.

جنبشی که سید جمال الدین اسد آبادی آغاز کرد، طلایه دار جنبش های اصلاح طلبانه بعدی در جهان اسلام بود و آغازگر حرکت های ضد استعماری و رهایی بخش در جهان اسلام و حتی خارج از آن شد. یک حرکت اصلاح طلبانه اگر عمیق و راستین باشد، نتیجه اش نیز عمیق و راستین است. اگر شبه اصلاح طلبان آمریکایی نمی توانند تاثیر گذار باشند، دلیلش همین راستین نبودن است.

آخرین بروزرسانی (جمعه, 25 اسفند 1391 ساعت 17:37)

 

 

Secured by Siteground Web Hosting