تأملی بر سناریوهای انتخاباتی اصلاح طلبان

 

در اردوگاه اصلاح طلبان چهار سناریو موجود است و می‌توان در کلام فعالان سیاسی این جریان مؤیداتی برای آن یافت. این چهار سناریو عبارتند از: :1ـ حمایت مطلق از روحانی؛ 2ـ حمایت مشروط از روحانی؛ 3ـ عبور از روحانی؛ 4ـ نامزد در سایه
در اردوگاه اصلاح طلبان چهار سناریو موجود است و می‌توان در کلام فعالان سیاسی این جریان مؤیداتی برای آن یافت. این چهار سناریو عبارتند از: :1ـ حمایت مطلق از روحانی؛ 2ـ حمایت مشروط از روحانی؛ 3ـ عبور از روحانی؛ 4ـ نامزد در سایه
انتخابات در هر نظام سیاسی مبتنی بر الگوی رقابت‌های سیاسی شکل می‌گیرد. احزاب و جریان‌های سیاسی با مشاهده عرصه اداره کشور و وضعیت بازیگران سیاسی و همچنین بضاعت‌ها و توانایی‌های درون اردوگاهی، سناریوهایی را برای کسب قدرت طرح ریزی می‌کنند و توان و انرژی درون گروهی را برای تحقق سناریو به کار می‌گیرند.
انتخابات در ایران مبتنی بر رقابت دو جریان اصلی اصولگرایان و اصلاح‌طلبان در سال‌های اخیر دنبال شده است. از جریانی که اطراف آقای روحانی پس از شکل‌گیری دولت یازدهم گرد آمده‌اند و در ادبیات سیاسی با عنوان جریان اعتدال شهرت یافته‌اند نیز می‌تواند به عنوان جریانی تاثیرگذار در انتخابات یاد کرد که هم اکنون در ائتلاف با اصلاح طلبان بسر می‌برند و رفتار سیاسی مشترکی با این جریان سیاسی در انتخابات آتی خواهند داشت. جریان حامیان احمدی نژاد نیز که در سال‌های اخیر از اردوگاه اصولگرایی فاصله گرفته‌اند، ضلع چهارمی است که در این انتخابات به دلیل وجود موانعی برای فعالیت سیاسی، چندان اثر گذار نخواهند بود.
با این توضیح باید رقابت انتخابات آتی را همچنان بر مدار دو رقیب اصلی اصولگرایان و اصلاح‌طلبان تحلیل و بررسی نمود. در این نوشتار نگاهی به وضعیت اردوگاه اصلاح طلبی و سناریوهای احتمالی این جریان در انتخابات آتی می ‌اندازیم.
در اردوگاه مشترک اصلاح‌طلبان و اعتدالیون چهار گروه در حال فعالیت هستند که عبارتند از:
1ـ گروه سنتی جناح چپ شامل؛ مجمع روحانیون مبارز، مجمع مدرسین و محققین حوزه علمیه قم و ...؛
2ـ گروه میانه‌رو اصلاح‌طلب همچون؛ حزب اعتماد ملی، حزب مردم‌سالاری، حزب همبستگی، جبهه مردمی اصلاحات، حزب ندای ایرانیان و...؛
3ـ گروه رادیکال اصلاح‌طلب همچون؛ اتحاد ملت، بقایای تشکل‌های منحل شده مجاهدین و مشارکت، بنیاد باران، بنیاد امید ایرانیان و...؛
4ـ گروه لیبرال و تکنوکرات با گروه‌هایی چون؛ حزب کارگزاران، حزب اعتدال و توسعه، خانه کارگر، حزب کار و... .
در این اردوگاه با ترکیب فوق حداقل چهار سناریو قابل پیش‌بینی است و می‌توان در کلام فعالان سیاسی این جریان مؤیداتی برای آن یافت. این چهار سناریو عبارتند از: :1ـ حمایت مطلق از روحانی؛ 2ـ حمایت مشروط از روحانی؛ 3ـ عبور از روحانی؛ 4ـ نامزد در سایه
1. حمایت مطلق از روحانی
مهمترین سناریوی اردوگاه اصلاح‌طلبان و اعتدالیون که از بیشترین هوادار نیز برخوردار است، سناریوی حمایت بی‌قید و شرط از آقای روحانی است. این سناریو با گذر زمان و در طول ماه‌های اخیر به الگویی مسلط بر این اردوگاه تبدیل شده و به تدریج دیگر الگوها را به محاق برده است. در واقع، می‌توان گفت که بیشترین اجماع اصلاح‌طلبان بر روی این سناریو است.
در میان معتقدان به این سناریو می‌توان از گروه لیبرال و تکنوکرات (حزب کارگزاران، حزب اعتدال و توسعه، خانه کارگر، حزب کار و...) و گروه میانه‌رو اصلاح‌طلب (حزب اعتماد ملی، حزب مردم‌سالاری، حزب همبستگی، جبهه مردمی اصلاحات، حزب ندای ایرانیان و...) یاد کرد. در مجموع عده زیادی از طیف سنتی جناح چپ از مجمع روحانیون و مجمع مدرسین حوزه علمیه قم و... نیز به صف طرفداران این سناریو پیوسته‌اند.
برخی از افراد شناخته شده این جریان همچون؛ هاشمی رفسنجانی، سیدمحمد خاتمی، سیدحسن خمینی نیز در این جمع قرار دارند. این الگو در این میان برخی از رادیکال‌های اصلاح‌طلب هم هوادارانی دارد و تا حدودی می‌توان گفت که بر روی آن اجماعی حاصل شده است.
سعید حجاریان در این موضوع به صحنه آمده و می‌گوید: «اصلاح‌طلبان چاره‌ای جز حمایت از روحانی ندارند. نشنیده‌ام که اصلاح‌طلبان برای حمایت از آقای روحانی در انتخابات 1396 شرطی گذاشته باشند و سهم‌خواهی کنند.»
محمدرضا عارف هم می‌گوید: «هر کس عبور از روحانی را مطرح کرده خودش جواب دهد اما ما در ادامه مسیر سال 92 خود نه تنها از روحانی، بلکه از هیچ‌یک از علاقه‌مندان به انقلاب عبور نخواهیم کرد.»
2ـ حمایت مشروط از روحانی
عده‌ای از اصلاح‌طلبان که به عملکرد روحانی انتقاد دارند، تلاش کردند تا حمایت خود از روحانی در انتخابات آتی را با وجود شروطی مقید سازند تا حمایت آنها بدون دستاوردی برای اصلاح‌طلبی همراه نباشد. "محمدرضا تاجیک" یکی از نظریه‌پردازان دولت اصلاحات که جزو منتقدان روزهای رفتارهای پراگماتیک اصلاح‌طلبان که صبغه اپورتونیستی نیز گرفته است، می‌باشد با صراحت اعلام داشته است: «برای من بسیار عجیب است که برخی افراد چگونه به خود اجازه می‌دهند به صورت علنی عنوان کنند که جریان اصلاحات در انتخابات آینده قرار است از چه کسی حمایت کند و هنوز هیچ اتفاقی رخ نداده استراتژی جریان اصلاحات در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده را برای رسانه‌ها تئوریزه می‌کنند. برای من هنوز مشخص نیست این نگاه مستبدانه و توتالیتر چگونه در بین برخی شخصیت‌های اصلاح‌طلب شکل گرفته که به خود اجازه می‌دهند به نام نامی جریان اصلاحات سخن بگویند. ما باید اجازه بدهیم پنجره‌ای جدید در جریان اصلاح‌طلبی باز شود و نسیمی تازه به این جریان وزیدن کند.»
به جز او، روزنامه اعتماد هم در شماره دوشنبه 11 مرداد خود و در مقدمه مصاحبه با علی شکوری‌راد درباره اختلاف نظر در چگونگی رویارویی با روحانی در انتخابات آتی می‌نویسد: «عده‌ای - از اصلاح‌طلبان- معتقدند بدون اما و اگر باید از همین امروز اعلام کنیم که تنها و تنها از حسن روحانی حمایت می‌کنیم. در مقابل، عده‌ای دیگر می‌گویند تداوم حمایت اصلاح‌طلبان از روحانی باید منوط به بررسی عملکرد وی و آغاز گفت‌وگوهای سازنده با روحانی و دولتمردانش باشد. آنها حمایت بی‌چون و چرا از روحانی را معادل نفی نقد او می‌دانند و معتقدند مسدود کردن راه نقد دولت با اعلام حمایت بی‌چون و چرا عدول از هویت اصلاح‌طلبانه است.»
3ـ عبور از روحانی
در ماه‌های اخیر و در اولین روزهایی که مباحث انتخاباتی در حال نضج گرفتن بود، برخی از جریان‌های افراطی اصلاح‌طلب که توهمات تشکیل دولتی کاملاً اصلاح‌طلب را در سر می‌پروراندند، سخن از «عبور از روحانی» را در درون اردوگاه اصلاح‌طلبان مطرح ساختند. البته این نغمه‌ها خیلی زود آرام گرفت؛ چرا که واقعیت صحنه سیاست کشور به خوبی حکایت از آن داشت که این تصور تا چه اندازه متوهمانه است.
می‌توان گفت بخش عمده استدلال این بخش از اصلاح‌طلبان به تحقق نیافتن وعده‌هایی برمی‌گردد که روحانی در دوران رقابت‌های انتخاباتی سال 92 داده است و امروز از تحقق آن ناتوان است. اظهارات یک عضو حزب مردم‌سالاری که در انتقاد از عملکرد روحانی در اردوی تابستانی اخیر این حزب بیان شده، به‌ نوعی عصاره‌ انتقادات مطرح اصلاح‌طلبان از روحانی است. «صالح دلدم»، عضو حزب مردم‌سالاری با اشاره به وعده‌های انتخاباتی روحانی مانند رفع‌ حصر، آزادی زندانیان سیاسی، جمع‌آوری گشت ارشاد، ایجاد فضای باز در عرصه‌ فرهنگ و هنر و رونق اقتصادی و مقابله با بیکاری و رکود از تحقق نیافتن وعده‌های روحانی انتقاد کرده و به این نکته اشاره کرد که رئیس دولت اصلاحات می‌تواند از مردم بخواهد رأی بدهند؛ اما عملکرد حسن روحانی به‌ گونه‌ای بود که گویی مأموریت دارد آبرو و وجهه‌ اصلاح‌طلبان را نزد مردم خدشه‌دار کند. دلدم در ادامه ضمن انتقاد از انتخاب وزرایی چون؛ علی جنتی، محمود گودرزی، فرهادی و نعمت‌زاده اشاره‌ای هم به وضعیت لغو کنسرت‌ها، توقیف فیلم‌ها و کتاب‌ها داشت و حسن روحانی را برای گماردن علی جنتی در پست وزارت ارشاد مورد انتقاد قرار داد. او می‌گوید: «آقای روحانی بعد سه‌ سال همچنان تقصیرات را گردن دولت قبل می‌اندازد؛ در حالی که ما به یاد داریم رئیس دولت اصلاحات مملکت را با چه وضعیت بدتری از هاشمی‌ رفسنجانی تحویل گرفت، اما خود با عملکرد مناسب چه تغییراتی ایجاد کرد، زیرا رئیس دولت اصلاحات اصلاح‌طلب بود، اما حسن روحانی به شعارهایی که می‌دهد ایمان ندارد.» دلدم در بخش دیگری از صحبت‌های خود به نقش دولت روحانی در حذف اصلاح‌طلبان از لیست امید و افزودن افرادی چون کاظم جلالی و بهروز نعمتی و همچنین نقش دولت در ریاست لاریجانی بر مجلس و اصولگرایان بر کمیسیون‌ها اشاره و اعلام می‌کند: «در صورت بازگشت احمدی‌نژاد به قدرت، روحانی بابت کارنامه و عملکردش و عارف بابت انفعالش مقصر هستند.»
در ادامه سیل انتقادات به این نگاه‌ها آغاز شد و اصلاح‌طلبان با رویکرد «نقد از درون» اعتبار این ادعاها را زیر سؤال بردند. برای نمونه «علی تاجرنیا»، از نمایندگان مستعفی مجلس ششم چندی قبل در گفت‌وگو با روزنامه آرمان امروز اظهار کرده بود: «آن بخش از جریان دلواپس اصولگرا که سعی می‌کنند با فشار و مشکل‌زایی، دولت روحانی را دولت یک دوره‌ای معرفی کنند و آن بخش از نیروهایی که به اسم اصلاح‌طلبی و در اصل با اتکا به رفتارهای دلواپسانه بحث عبور از دولت روحانی را مطرح کنند، دو تیغه یک قیچی هستند.»
البته، افرادی چون «مرتضی مبلّغ» معاون وزیر کشور دولت اصلاحات تلاش کردند تا موضوع پروژه عبور اصلاح‌طلبان از روحانی را اقدامی رسانه‌‌ای از سوی جناح رقیب معرفی کنند و مدعی شوند که؛ «این یک ادعا بیش نیست؛ طرح این مسائل صرفاً یک جنگ روانی است که روز به روز ابعاد متنوع‌تری پیدا می‌کند. اصلاح‌طلبان از قبل مواضع‌شان روشن بوده و استراتژی‌شان این بوده که دولت را به پشتوانه شعارهایی که داده است، کمک کنند تا دولت در تحقق این وعده موفق باشد.»
4ـ نامزد در سایه
به تازگی نظراتی توسط بخشی از اصلاح طلبان مطرح گردیده که حکایت از ورود نامزدی دیگر به غیر از روحانی به عرصه انتخابات دارد. این الگو که منطقی خاص را در پس پرده خود دارد، به نحوی می‌توان مکمل سناریوهای حمایتی از روحانی دانست. اصلاح‌طلبان با توجه به نگرانی‌های احتمالی که در مورد رد صلاحیت احتمالی روحانی دارند، به نامزدی در سایه می‌اندیشند. در همین راستا "محسن رهامی" عضو شورای هماهنگی جبهه اصلاحات در پاسخ به سوالی در این رابطه می‌گوید: «اگر بگوییم اصلاح‌طلبان هیچ کسی را در قد و قواره آقای روحانی نداریم این حرف برای جریان اصلاحات خیلی بد است و آسیب پذیری آن را بالا می‌برد. ما شخصیت‌هایی داریم که روی آنها فکر می‌کنیم تا اگر مشکلی پیش آمد در صحنه باشند. البته این تصمیم قطعی نشده باید کاندیدای در سایه ای باشد که بتوانیم بگوییم ما شخصیت داریم و کاری مثل سال 92 انجام شود. نظر ما این است منتها دوستان در اینجا به اجماع نهایی نرسیدند.»
این اقدام همچنین می‌تواند اهرمی برای تایید صلاحیت روحانی باشد. چرا که گزینه‌ای جایگزین به نحوی انتخاب شده که از صلاحیت کمتری برخوردار بوده و شورای نگهبان احتمالا آنان را رد خواهد کرد، لذا در این شرایط شورای نگهبان مجبور خواهد بود که لااقل روحانی را تایید صلاحیت نماید، چرا که رد صلاحیت همه گزینه‌های اصلاح طلب، پرهزینه خواهد بود
پایگاه بصیرت
 

 

Secured by Siteground Web Hosting